Remembering Prof. Anil Agashe

Since the news broke yesterday (Oct 24th, 2015), I have been struggling to find words to express as to what you meant to me ..I am devastated with the thought that you are no longer going to be around to guide us. I have known you from your very first induction address to MBA++ 2012-14 Batch and then through regular lectures at PUMBA. I have known you through your blogs, your poems, your Facebook posts, your tweets and more so through one to one interaction we had during my MBA and even later. I cannot really enlist what you have given us and it would be so naive of me to even try doing so.

I feel so proud that I had the opportunity to sit through your lectures, get to know the world through your learned experiences. An individual of own style and standing, learned & compassionate and someone who was so warm towards everyone who approached for help..what a stupendous human being you were!

Your leaving is so sudden and shocking ..the void so irreplaceable..We wish people like you would never die..

Sir, we have all the memories of you in our hearts, very vivid, very much clear and we will miss you for what you have been to us..a rare friend who happened to be everything for everyone.

Rest in peace Prof. Anil Agashe ..Thank you for accepting us..!


Sinecerely Your's
Shailesh

निनावी ते

"पिसू स्वतःला कुत्र्याची मेजवानी देण्याचं स्वप्नं पाहतात तर 'कुणीही नसलेले' ते दारिद्र्यातून निसटण्याचं…एक जादुई दिवस, आणि सुदैवं त्यांच्यावर अचानक मुसळधार पावसासारखं बरसणार आहे जणू - अगदी भांड्यातून खाली ओसंडावं इतकं…पण खरंच.. सुदैवं असं कधी-कुणावर बरसतं का???? अर्थातच नाही. काल, आज, उद्या - खरं तर कधीच नाही. हेच काय पण सुदैवं हे कधी पावसाच्या छोट-छोट्या थेंबाप्रमाणेही बरसत नाही, मग 'कुणीही नसलेल्या' त्यांनी कितीही आर्जव करू देत, मग त्यांचा डावा तळहात कितीही खाजू देत, किंवा दिवसाची सुरुवात त्यांनी आधी उजवा पाय उंबरठ्याबाहेर टाकून केलेली असू देत, अथवा नव्या वर्षाची सुरुवात नवीन झाडू विधिवत पुजन करून केलेली असू देत… 

'कुणीही नसलेले' ते : त्यांची मुलं-बाळं - कुठच्याही गोष्टीचे मालक नसलेले ते - निनावी - फसवून निनावीकतेच्या गर्तेत ढकलण्यात आलेले… सस्याप्रमाणे धडपडणारे, जिवंतपणीच मरणयातना भोगणारे ते…अपार उध्वस्तं झालेले ते… जे कुणीही नाहीत पण नक्कीच होऊ शकतात. जी भाषा नाही तर बोली बोलतात. ज्यांना धर्म नाही पण अंधश्रद्धा असतात. जी कला नाही तर कलाकृती बनवतात. संस्कृती नाही पण लोकसाहित्य साकारतात. जी माणसं तर कामगार म्हणवतात. ज्यांना चेहरा नाही तर कामासाठी फक्त हात असतात. जी नावानी नाही तर संखेने ओळखली जातात. ज्यांची नोंद जगाच्या इतिहासात नाही तर स्थानिक वृत्तपत्राच्या गुन्हेगारी सत्रात मिळते…निनावी ते - ज्यांची किंमत त्यांना यमसदनी धाडणाऱ्या बंदुकीच्या गोळीपेक्षाही तुच्छ मानली जाते…!!"

~ Eduardo Galeano 

गुरु बिन कौन बतावे बाट

आज सगळीकडे शिक्षकदिनाच्या शुभेच्छांचा वर्षाव सुरु असताना अचानक बालपणीच्या एका गुरुजींची आठवण झाली. 'भोसले' त्यांचं आडनाव. आम्हाला ते हायस्कुलात गणित शिकवत. प्रथमदर्शनी रुक्ष आणि रागीट दिसणाऱ्या ह्या माणसात कमालीची आपुलकी नि शिक्षणाबद्दल तळमळ ठासून भरलेली होती. गृहपाठ करून न आणणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या मनात तर ह्या व्यक्तीबद्दल प्रचंड भीती असे आणि 'भोसले सरांनी बोलावलंय' असा निरोप आला कि पोराची तारांबळ उडे. पण माझा त्यांच्याबाबतीत अनुभव फार वेगळा होता.

माझी शाळा गावापासून साधारण दोन मैल आणि हा प्रवास नेहमी पायीच करावा लागे. कित्येक वेळा हे अंतर मी भोसले सरांसोबत गप्पा मारत पूर्ण केलंय. ते माझ्या घराच्या अंगणात आले कि, "शैलेश, चल" अशी हाक देत आणि मी सुद्धा पटकन पायात माझी 'पैरेगोन' सरकवून - गळ्यात 'पाण्याची waterbag' (हसतो) अडकवत निघत असे. त्यावेळी सोबत चालताना चालू घडामोडींच्या चर्चेबरोबरच हास्य-विनोद करणारा आणि वर्गात गणितं सोडवून आणली नाहीत म्हणून कठोर शिक्षा करणारा व्यक्ती एकच का? असा प्रश्न कित्येकदा माझ्या बालमनाला पडे.

सातव्या वर्गात असताना मी राज्यशासन चालवीत असलेल्या शिष्यवृत्ती परीक्षेसाठी apply केलेलं. माझ्यासोबत इतरही १५-२० विद्यार्थी होते. आणि आम्हा सगळ्यांची तयारी चांगली व्हावी म्हणून भोसले सर दररोज एक अभ्यासवर्ग घेत. परीक्षा काही दिवसांवर येउन ठेपली होती. मला त्यांनी आपल्या घरी बोलावून घेतलं. माझ्या हातात एक सराव प्रश्नपत्रिकेचं पुस्तक देत ते म्हणाले, "मला ठाऊक आहे इतर मुलं या परीक्षेविषयी फारशी सिरिअस नाहीत. पण तू ह्या पुस्तकाचा योग्य उपयोग करशील असं वाटतं. जा, खूप अभ्यास कर. मला तू गुणवत्ता यादीत आलेलं पहायचंय". यानंतर पुढच्याच आठवडयात हृदयविकाराच्या झटक्याने सरांचं निधन झालं. मी त्या परीक्षेत गुणवत्ता यादीत नाव मिळवलं खरं पण ते पाहायला माझे 'सर' या जगात नव्हते. मी मार्कलिस्ट घेऊन त्यांच्याघरासमोर २ मिनिटं घुटमळलो… पण त्या पायऱ्या चढून वर जायची हिम्मत नाही जमवू शकलो. आजही त्यांचे शब्द आणि हा संपूर्ण प्रसंग स्मृतीत खोलवर रुजून बसलाय.

त्यांना मी नेहमी सफेद कुर्ता आणि पायजमा ह्याच वेशात पाहिलंय. तेव्हा मनात सतत प्रश्न उभा राही, 'असं का बरं असेल?' पण मी कधी त्याबद्दल अधिक जाणून घेण्याची खटपट केली नाही. नंतर फार दिवसांनी कळलं कि पूर्वी D.Ed च्या अभ्यासक्रमाला विद्यार्थ्यांना असा Uniform असे. आपल्या महविद्यालयीन जीवनातल्या गणवेशाला आयुष्यभर अंगावर चढवून ज्ञानदान करणारे हे गुरु कुठे तर आजच्या जगात Monkey-wash slim-fit Jeans आणि डोळ्यावर काळा गॉगल घालणारा तो 'सर' कुठे !!!

त्यांच्या मृत्युनंतर त्याचे संपूर्ण कुटुंबीय परगावी निघून गेले ते कायमचेच. पण आजही जेव्हा गावी जातो; त्यांच्या घरासमोरून जाताना हा सगळा घटनाक्रम झरझर डोळ्यासमोरून गेल्यावाचून राहात नाही. एक क्षण वाटतं कि 'सर' नेहमीच्या सवयीप्रमाणे आपल्या ओटीवर बसलेले दिसतील का?? पण असं कधीही होत नाही.

आज 'भोसले सर' माझ्या सर्व शिक्षकव्रुंदांचे प्रतिनिधी आहेत. आजवर या आणि अजून कित्येक अशा शिक्षकांनी खूप काही शिकवलंय-घडवलंय. त्याबद्दल मी सदैव त्यांचा ऋणी असेल. माझ्यासाठी 'शिक्षक' हि एखादी औपचारिक परिभाषा किंवा व्याख्या नाही; 'शिक्षक' एक संकल्पना आहे - त्यात सतत काहीतरी देणं आहे; आपल्या सभोवताली शिक्षणाची आस जागृत ठेवणं आणि आपण जाणत असलेल्या  गोष्टी कुणाला तरी कामी येतील म्हणून त्या अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी प्रयत्नशील राहणं याहून 'शिक्षक' वेगळा नाही. आणि आपल्यातला प्रत्येक जण दैनंदिन जीवनात कमी-अधिक प्रमाणात का होईना हे करतच असतो. तेव्हा 'शिक्षकदिनाच्या तुम्हा सर्वाना मनःपूर्वक खूप खूप शुभेच्छा !!'

आपलाच

शैलेश

Five things to learn from 'The Immortals of Meluha' !

       ...to me The Immortals of Meluha, is a political commentary with messages for our world & a hope that since they flow from the Mahadev himself, they shall find greater acceptance. Be it Shiva’s battle cry – Har Har Mahadev – as every man a Mahadev or the valour of Sati who fights her own battles – every passage is rich in meaning and yet, open to interpretation. Therein lies the strength of this book.

There are handfuls of beautiful things that you can take away from this book, it teaches you:

...that you can’t just play by the rules, because someone else made them...in their favour – Shiva, time-to-time, through his actions – through his meticulous assessment always checks the righteousness and fairness of laws and rules out those with disparity, as in case of prevalent Vikarma law in Meluha.

...that if you want something from a person, you ought to give that person something s/he wants...it’s called ‘Theory of Transactions’. It makes up the fabric of society. You know the cloth that we wear is created when cotton threads are woven together. Similarly, transactions are threads that when woven together make up a society, it’s culture. Or in case of a person, their character. If you want to understand a person’s character, look closely at their interpersonal interactions – their transactions. Transactions are about give and take. Understand what they crave for and make them an offer they can’t refuse and you can get whatever you want.

...that destiny comes first, deeds follow! Some of us think that they don’t deserve the life they’ve got; that their deeds so far do not commend the kind of life they live. But a Pandit in a conversation with Mahadev poses an excellent argument, he says, you don’t earn the Title (or life), after you’ve done your deeds. You do your deeds because of and only after you believe that you already are The One. It doesn’t matter what others think. It’s about what you believe. Believe in your true-self and you will be the one you ever dreamed off.

...that people who stand against you--your opponents may not always be evil. It’s just that they might be different and being different isn’t evil.

...that to have a mighty HEART and dignity, you don’t have to be rich, you just got to have ONE. It will not make your burden any lighter, but it will make you feel strong enough to carry it...!

Thanks @Amish Tripathi for the amazing read.

Khuda hafiz

Shailesh...

एका हरवलेल्या प्रेमाची गोष्ट

                   गेले कित्येक दिवस, मनात एक व्यक्ती घर करून बसलीये. का कुणास ठाऊक पण ती जवळ असली कि कुठल्या गोष्टीची फिकीर वाटंत नाही, अन ती जवळ नसली कि कशातंही मन रमंत नाही. एक अनाहूत पोकळीच निर्माण होते जणू  तिच्या जवळ नसण्याने. मी सातत्याने प्रयत्न करूनही असं का होतंय हे समजू शकलो नाही. मग वाटलं सोडून द्यावा हा फुकाचा अट्टाहास. आज न राहवून वाटलं कि लिहावं तिच्याविषयी काहीसं, मला भावलेलं, रुचलेलं…हा तसा पहिलाच प्रयत्न आहे लिहिण्याचा, तेव्हा तुम्हीही समजून घ्याल अशी भाबडी अपेक्षा ठेवतो.

तिच्याशी झालेली पहिली भेट विसरण्याइतपत फार दिवस नाही उलटलेत अजून. अजूनही मला तो दिवस अगदी स्पष्ट आठवतोय … ऑगस्ट २०१३, नवीन  अभ्यासक्रमाचा तो पहिलाच वर्ग होता. तिच्या सोबतीला कुणीतरी आल्याची काही पुसटशी छायाचित्रंही मनःपटलावर गर्दी करताहेत ह्या क्षणी. पण ते फारसं महत्वाचं नाही. त्यावेळेला तिकडच्या गर्दीतलीच एक वाटलेली ती आता माझी फार खास मैत्रीण झालीये, अगदी खास. पण त्याबरोबरंच आणखीही बरंच काही घडलंय ह्या मधल्या वेळेत. कधी प्रत्यक्ष तर कधी virtual जगात झालेल्या संवादांतून बऱ्यांच गोष्टींची देवाण-घेवाण झाली. आणि कधी ती हृदयात घर करून बसली हे कळलंच नाही.

माझ्या मनातल्या भावना तिला सांगण्याचा एक-दोनदा प्रयत्नही केला मी, कधी प्रत्यक्ष तर कधी अप्रत्यक्ष, पण सारे व्यर्थ. आणि कालंच तिला दुसऱ्यासोबत हिंडताना पाहिलं, मनात अगदी धस्स झालं…पूर्वी कधीही असं  वाटलं  नाही. मला नक्की असं माहिती नाही पण वाटतंय आता सगळंच  संपलंय…!! ( हे लिखान २० फेब्रुवारी २०१४ रोजीचं आहे.)

साधारण गौर वर्ण, मध्यम बांधा, साधारण उंची, लांब ( फार नाही ) पण कुरळे आणि काळे केस आणि हे सारं कमी होतं कि काय म्हणून हृदयाला छेद करणारे ते भेदक नयन-कटाक्ष …. ती एक अल्लड मुलगी आहे अजून, कधी emotional fool तर कधी rationally argue करते माझ्याशी. कधी हट्टी तर कधी तितकीच समजूतदार…तिचं हसणं तर तिच्यापेक्षाही अधिक सुंदर !! आणि हो, तू हे वाचत असशील तर सांगतो, जे कुणाच्या सांगण्यावरून तू तुझे केस straightening  करवून घेतलेस…मला उगीच आवडलेलं नाहीये ते. पण आपल्या आवडी-निवडी कोण विचारतंय म्हणा.  :(

तिच्या आयुष्यात आलेल्या काही कटू प्रसंगानंतरही तिनं ज्या धडाडीने आपलं शिक्षण आणि काम सुरु ठेवलंय, ह्याचा नेहमीच मी आदर करत आलोय. तिचा तो सदैव असा उर्जापूर्ण आणि आनंदमय सहवास चेन्नईत मी सध्या miss करतोय. But कुछ खास गिले-शिखवे नहीं है। In fact , आम्ही भेटलो आणि आमच्यात एवढं सुंदर मैत्रीचं नातं निर्माण झालं ह्यातच मला आनंद आहे.

@ह्या लेखाची नायिका, आयुष्य गेले बरेच दिवस एका अजब पण तितक्याच जीवघेण्या लपंडावात अडकलंय: "आपल्याला जी व्यक्ती हवी असते तिला दुसरंच कुणीतरी आवडतं, आणि आपण ज्या व्यक्तीला हवेहोत ती आपल्याला नाही आवडंत." मला ह्या लपंडावातून सुटण्यासाठी तुझी मदत हवीये. मला बहुतेक तरी तुझं उत्तर माहितीये पण विचार बदललास तर नक्की कळव. मी तुझ्या प्रतिसादाची वाट पाहीन. Nonetheless, जेव्हा-जेव्हा मी पुण्यात येईल तेव्हा-तेव्हा तुझी भेट नक्की घेईल ह्यात शंका नसावी.

मला माहितीये ती हा blog नक्की वाचणारे !! तेव्हा वाचकहो, माझ्या मनातल्या भावना तिच्यापर्यंत पोहोचवण्याचा हा माझा अखेरचा प्रयत्नं. काही सकारात्मक सिग्नल मिळाल्यास तुम्हाला नक्की कळवीन. पण जर असं घडलं नाही (आणि ह्याची अधिक शक्यता आहे ) तर कमीत कमी मला माझे विचार आणि भावना व्यक्तं केल्याचं समाधान राहील, कारण मी हे जाणतो कि आपण जेवढं अधिक वैयक्तीक बोलतो किंवा लिहितो तेवढं ते अधिक वैश्विक होत जातं.

With my unstinting love ..

शैलेश

Friends Falling Apart

This afternoon, I was sitting alone in Aniket canteen at University. I was alone, waiting for food to be served. Thinking hard about the fact that Abhijeet, Ajinkya and Amit had already left the hostel and rest will be doing so in less than a week, brought tears to my eyes. It was overwhelming and couldn't resist but to cry. I wonder how fast the time has flown by. Last two years have gone like anything, as if a magician had swung the wand and it's gone, literally. 

Abhijeet, I still remember the day we met for the first time at PUMBA. It was around 8 in the morning, the sky filled with dark monsoon clouds and you were sitting under the tree, in canteen side parking, alone, having breakfast. I just asked if you were from the first year and found out that you too lived in a hostel and then we went on talking about college and stuff. You seemed reticent at first only to find out, at a later stage of our friendship, how much talkative and "speech-o-holic" you are. last two years with you had been a great fun, yet greater learning's and the most beautiful time I have ever had in my life. You were always there whenever I needed you, unlike me. I was a** most of the times, hope you will forgive me someday.

Last night, seeing you off, wasn't easy for me either. Same goes for you, Ajinkya. The very thought that things aren't going to be the same again has devastated me from within. I was good at handling such things previously, but this time it's just not happening. Once a harmless memory is now having me fighting back tears as I blindly stumble through crowds trying to find a safe place to fall apart. In fact, I am devastated by the realisation, now that we no longer carry the status of the student, lying in the bed eating chips and talking about girls is not going to be an acceptable way of spending my day.

I secretly wish if we all, you, me, Ganesh, Sagar, Ajinkya, Amit, Laxman, Chandu, Mayur, Abhishek, Santosh, Samadhan, Rohit, Raina, could start it all over again. Not going to happen ... right??? :( I just hope, in near future, we get to meet more often than not and get some LIFE for ourselves!!

With love,
Shailesh